آیا افزایش آب دور جنین خطرناک است؟

آب دور جنین یا همان مایع آمنیوتیک یک بخش اساسی از سیستم پشتیبانی زندگی جنین در رحم مادر است. مایع آمنیوتیک بصورت یک بالشتک از جنین شما محافظت کرده و در رشد ریه‌ها، عضلات و هضم وی نقش دارد. بنابراین مقدار نرمال آب دور جنین برای حفظ حیات و پیشگیری از بروز عوارض ثانویه بسیار هم است.

مقدار نرمال آب دور جنین

مایعات آمنیوتیکی که جنین شما به مدت ۹ ماه در آن شنا می‌کند، نقشی اساسی در سلامتی او دارد. سطح طبیعی مایع آمنیوتیک در مراحل بعدی بارداری بین ۵ تا ۲۵ سانتی متر یا حدود ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی لیتر است. اگر این مقدار بیشتر از ۲۵ باشد، این وضعیت پلی هیدرامنیوس نامیده می‌شود. شرایطی که با افزایش خطر برای مادر و جنین او همراه است. به عنوان یکی از روش‌های تغذیه، جنین قادر است تا مایع آمنیوتیک را در شکم مادر بلعیده و همزمان نفس بکشد و آن را از طریق خروج ادرار بازیافت کند. مایع آمنیوتیک از طریق سونوگرافی قابل اندازه گیری است اما این روش هم تا حدودی با محدودیت‌هایی روبرو است چرا که سونوگرافی از یک اندازه گیری یک یا دو بعدی برای تخمین حجم استفاده می‌کند، در حالی که حجم مایع آمنیوتیک سه بعدی است. سونوگرافی بهترین روش در دسترس است اما اغلب می‌تواند دچار خطا گردیده و حجم آب دور جنین را کمی بیشتر نشان دهد. اکثر زنان باردار در اوج هفته‌های ۳۴ تا ۳۶ ممکن است تنها در حدود کمی بیشتر از یک چهارم مایع آمنیوتیک داشته باشند اما به تدریج این مقدار کاهش می‌یابد تا زمان زایمان شما فرا برسد. تنها حدود ۴ درصد از زنان باردار با الیگوهیدرآمنیوس یا میزان مایع آمنیوتیک پایین تشخیص داده می‌شوند. از طرف دیگر حدود ۱ درصد از زنان باردار دارای پلی هیدرآمنیوس یا افزایش مایع آمنیوتیک هستند. داشتن مایعات آمنیوتیک بسیار کم یا افزایش آب دور جنین می‌تواند عوارض بارداری ایجاد کند. این حالت اگر در نیمه اول بارداری تشخیص داده شود می‌تواند با مشکلات شدیدتری همراه باشد.

علائم افزایش آب دور جنین

یک مورد خفیف از پلی هیدرامنیوس ممکن است هیچ گونه علائمی ایجاد نکند. البته این حالت هیچگونه اشکالی ندارد زیرا افزایش خفیف آب دور جنین به طور معمول هیچ عارضه‌ای در بارداری ایجاد نمی‌کند. پلی هیدرامنیوس می‌تواند در اوایل هفته ۱۶ بارداری رخ دهد اما در بیشتر موارد تا اواخر بارداری اتفاق نمی‌افتد. پلی هیدرامنیوس متوسط تا شدید ممکن است برخی علائم زیر را ایجاد کند:

• مشکلات تنفسی

• ورم در اندام‌های تحتانی

• ورم ولو (فرج)

• کاهش تولید ادرار

• یبوست

• سوزش سردل

• احساس بزرگی یا گرفتگی در شکم

عوارض احتمالی

در صورت تشخیص زود هنگام تغییرات حجم مایع دور جنین در حدود نیمه اول بارداری، این مشکلات می‌تواند شدیدتر باشد. برخی از عوارض ناشی از افزایش آب دور جنین (پلی هیدرامنیوس) ممکن است شامل موارد زیر گردند که البته توجه به این نکته ضروری است که پلی هیدرامنیوس خفیف، در بیشتر موارد عوارضی ایجاد نمی‌کند اما در موارد شدید افزایش مایعات آمنیوتیک می‌تواند مشکلاتی را در پی داشته باشد:

• خطر پارگی زودرس غشا و زایمان زودرس

• کنده شدن جفت (جفت خیلی زودتر از دیواره رحم جدا می‌شود)

• رشد بیش از حد جنین

• افتادگی بند ناف (زودتر از زایمان جنین، بند ناف از دهانه رحم خارج می‌شود)

• خونریزی پس از زایمان

• حالت غیر طبیعی یا جابجا شدگی جنین

• افزایش خطر زایمان طبیعی بصورت زایمان بریچ یا بصورت موقعیت‌های عرضی

• مرده زایی

علت افزایش آب دور جنین

بسیاری از اوقات علت مشکلات سطح مایع آمنیوتیک ناشناخته است. مایع آمنیوتیک بیش از اندازه ممکن است به دلیل برخی از مسائل زیر ایجاد شده باشد:

• نقایص مادرزادی شامل توانایی کودک در بلع یا عملکرد کلیه: گاهی اوقات پلی هیدرآمنیوس می‌تواند به دلیل نقص در توانایی بلع جنین باشد (از آنجا که جنین مایع آمنیوتیک را می‌بلعد و آن را به عنوان ادرار از بدن خارج می‌کند).

• سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو (TTTS): گاهی اوقات یکی از دوقلوهای همسان می‌تواند خون زیادی دریافت کند و دیگری بسیار کم.

• دیابت مادران: سطح بالای گلوکز خون در مادران باردار می‌تواند منجر به بالا رفتن میزان مایع آمنیوتیک شود.

• گروه‌های خونی تطبیق ناپذیر: اگر مادر دارای گروه خونی RH منفی باشد و کودک وی RH مثبت باشد، یک عارضه جانبی ناشی از آن می‌تواند افزایش آب دور جنین باشد.

• عفونت در نوزاد

• مشکلات ضربان قلب جنین

درمان مشکلات سطح مایعات آمنیوتیک

درمان مشکلات عدم تعادل مقدار نرمال مایع آمنیوتیک بستگی به این دارد که در چه زمانی از بارداری خود به سر می‌برید و اینکه مقدار مایع آمنیوتیک تا چه اندازه زیاد یا کم است. اگر افزایش آب دور جنین بیش از حد باشد، بررسی‌های مربوط به دوران بارداری با دقت بیشتری صورت خواهد گرفت. پلی هیدرامنیوس خفیف احتمالا نیازی به درمان نخواهد داشت. درمان پلی هیدرامنیوس شدید به علت اصلی ایجاد کننده آن بستگی دارد. یک روش درمانی و تهاجمی، برداشت منظم مایعات از رحم با استفاده از یک سوزن بزرگ است. این روش می‌تواند خطراتی را به همراه داشته باشد بنابراین پزشک شما تصمیم خواهد گرفت که آیا خطر بالا بودن مقدار مایع آمنیوتیک بیشتر از خطر انجام دادن این عمل است یا خیر.