جراحی سرطان تخمدان

جراحی، ستون اصلی درمان سرطان تخمدان است و برخلاف تصور رایج فقط «برداشتن تومور» نیست. این عمل هم‌زمان دو کار انجام می‌دهد: مشخص کردن دقیق گستره بیماری و برداشتن حداکثری ضایعات قابل مشاهده. کیفیت همین جراحی، بیش از هر عامل دیگری، مسیر درمان بعدی را شکل می‌دهد.

چرا سرطان تخمدان اغلب دیر تشخیص داده می‌شود

تخمدان‌ها در عمق لگن قرار دارند و رشد تومور در آن‌ها اغلب تا مدت‌ها نشانه روشنی ایجاد نمی‌کند. علائم اولیه هم غیراختصاصی هستند: نفخ مداوم، احساس سیری زودرس، درد یا سنگینی لگن و تغییر در دفع ادرار. این نشانه‌ها به‌راحتی با مشکلات گوارشی اشتباه گرفته می‌شوند و همین موضوع تشخیص را عقب می‌اندازد. آنچه اهمیت دارد، ماندگاری و تازگی این علائم است؛ ارتباط درد لگن با سرطان‌های زنان در نوشته‌ای جداگانه بررسی شده است.

برخلاف دهانه رحم، برای سرطان تخمدان آزمون غربالگری کارآمدی برای زنان با خطر متوسط وجود ندارد. سونوگرافی و آزمایش CA-125 (نشانگر توموری موجود در خون) در ارزیابی توده‌های شناخته‌شده کمک‌کننده‌اند، اما هیچ‌کدام برای غربالگری عمومی مناسب نیستند، چون هم موارد خوش‌خیم را مثبت نشان می‌دهند و هم برخی موارد واقعی را از قلم می‌اندازند.

استیجینگ جراحی و آنچه در بیماری محدود انجام می‌شود

وقتی بیماری در ظاهر محدود به تخمدان است، جراحی نقش تعیین مرحله را بر عهده دارد. استیجینگ جراحی کامل به‌طور معمول شامل بررسی منظم کل حفره شکم، شست‌وشوی صفاقی و بررسی سلولی مایع، نمونه‌برداری از پرده صفاق، برداشتن اومنتوم یا چادرینه، و ارزیابی غدد لنفاوی لگنی و اطراف آئورت است. اهمیت این مرحله در آن است که بخشی از بیماری‌هایی که در ظاهر محدود به نظر می‌رسند، در بررسی دقیق مرحله بالاتری دارند و همین یافته درمان تکمیلی را تغییر می‌دهد. تفاوت این رویکرد با جراحی سرطان رحم در همین وسعت بررسی حفره شکم است.

همه توده‌های تخمدان سرطانی نیستند و گروهی از آن‌ها در دسته میانی قرار می‌گیرند؛ تومورهای مرزی یا بوردرلاین رفتار و برنامه درمانی متفاوتی دارند.

جراحی سایتوریداکتیو و اینکه چرا برداشتن کامل اهمیت دارد

در بیماری پیشرفته، هدف جراحی سایتوریداکتیو یا دبالکینگ این است که تا حد ممکن هیچ ضایعه قابل مشاهده‌ای باقی نماند. بسته به محل انتشار، این عمل می‌تواند شامل برداشتن رحم، هر دو تخمدان و لوله‌ها، اومنتوم، بخش‌هایی از پرده صفاق و در مواردی بخشی از روده یا ضایعات سطح دیافراگم باشد.

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که میزان بیماری باقی‌مانده پس از عمل، یکی از قوی‌ترین عوامل مرتبط با نتیجه درمان است و بهترین وضعیت زمانی است که ضایعه‌ای قابل دیدن باقی نماند. به همین دلیل انجام این جراحی توسط تیمی که در جراحی سرطان‌های زنان تجربه دارد اهمیت دارد. با این حال گستره عمل بر اساس شرایط جسمی و وسعت بیماری تصمیم‌گیری می‌شود و در هر فرد یکسان نیست.

رابطه جراحی با شیمی‌درمانی و جایگاه درمان نئوادجوانت

در بیشتر موارد سرطان تخمدان، جراحی و شیمی‌درمانی مکمل یکدیگرند. ترتیب آن‌ها اما ثابت نیست. در الگوی متداول، ابتدا جراحی انجام می‌شود و سپس شیمی‌درمانی با پایه ترکیبات پلاتین ادامه پیدا می‌کند.

در شرایطی که وسعت بیماری یا وضعیت عمومی اجازه یک جراحی کامل و ایمن را از ابتدا نمی‌دهد، رویکرد دیگری به کار می‌رود: چند دوره شیمی‌درمانی نئوادجوانت یا پیش از عمل انجام می‌شود تا حجم بیماری کاهش یابد و سپس جراحی میان‌دوره‌ای صورت می‌گیرد. راهنماهای معتبر هر دو مسیر را می‌پذیرند و انتخاب بین آن‌ها اغلب در تیم چندتخصصی و پس از بررسی تصویربرداری و گاهی نمونه‌برداری انجام می‌شود.

در هر دو مسیر، هدف یکسان است: رسیدن به وضعیتی که پس از جراحی بیماری قابل مشاهده‌ای باقی نماند. آنچه تغییر می‌کند، زمان‌بندی عمل است، نه هدف آن.

جراحی با حفظ باروری در مراحل زودرس

در گروه انتخاب‌شده‌ای از زنان جوان که بیماری در مرحله زودرس و محدود به یک تخمدان است، می‌توان با برداشتن همان تخمدان و لوله سمت درگیر و انجام کامل مراحل استیجینگ، رحم و تخمدان سالم را حفظ کرد. این گزینه به نوع سلولی تومور، درجه آن و یافته‌های حین عمل بستگی دارد و برای همه مناسب نیست.

اگر نتیجه پاتولوژی نهایی مرحله بالاتری را نشان دهد، ممکن است عمل تکمیلی لازم شود. مشاوره درباره گزینه‌های حفظ باروری بهتر است پیش از جراحی و نه پس از آن انجام شود. اطلاعات کلی‌تر درباره روش‌های تشخیص و درمان در نوشته‌ای درباره سرطان تخمدان آمده است.

دوره نقاهت، عوارض احتمالی و پیگیری پس از عمل

جراحی سرطان تخمدان می‌تواند عملی گسترده باشد و دوره نقاهت آن به‌طور معمول چند هفته طول می‌کشد. عوارض شناخته‌شده شامل خونریزی، عفونت، لخته وریدی، اختلال موقت حرکت روده و در جراحی‌های گسترده‌تر عوارض مربوط به روده است. در زنانی که هنوز یائسه نشده‌اند، برداشتن هر دو تخمدان یائسگی زودرس ایجاد می‌کند و مدیریت علائم آن بخشی از مراقبت پس از عمل است.

پیگیری منظم با معاینه، بررسی علائم و در صورت لزوم آزمایش و تصویربرداری ادامه پیدا می‌کند. این جراحی‌ها و ارزیابی‌ها را دکتر رقیه پورعلی، فلوشیپ سرطان‌های زنان، در تهران انجام می‌دهد.