فهرست مطالب
غربالگری سرطان دهانه رحم مجموعهای از آزمایشهای ساده است که روی زنان بدون علامت انجام میشود تا تغییرات سلولی دهانه رحم، سالها پیش از آنکه به سرطان تبدیل شوند، شناسایی شوند. اگر در محدوده سنی غربالگری هستید و دهانه رحم شما برداشته نشده است، این برنامه به شما مربوط میشود، حتی اگر هیچ شکایتی نداشته باشید.
غربالگری سرطان دهانه رحم چه چیزی را زودتر پیدا میکند
نزدیک به همه موارد سرطان دهانه رحم به عفونت طولانیمدت با گونههای پرخطر ویروس HPV (ویروس پاپیلومای انسانی) مربوط است. این ویروس بسیار شایع است و در بیشتر افراد ظرف یکی دو سال بهخودیخود پاک میشود؛ تنها در بخش کوچکی عفونت ماندگار میشود و بهتدریج سلولهای سطح دهانه رحم را تغییر میدهد. این تغییرات پیشسرطانی علامتی ایجاد نمیکنند و فاصله آنها تا سرطان مهاجم اغلب چندین سال است. هدف غربالگری استفاده از همین فاصله است: پیدا کردن تغییرات در مرحلهای که درمان آنها ساده و اغلب سرپایی است.
غربالگری با بررسی تشخیصی فرق دارد؛ اگر علامتی مانند خونریزی غیرطبیعی دارید، آزمایشی که انجام میشود دیگر غربالگری نیست و مسیر جداگانهای دارد. اهمیت این برنامه در نوشتهای درباره غربالگری در تهران بیشتر توضیح داده شده است.
چه کسانی و از چه سنی وارد برنامه غربالگری میشوند
غربالگری برای زنانی طراحی شده است که دهانه رحم دارند و علامتی ندارند. سن شروع بین راهنماهای مختلف یکسان نیست. راهنمای انجمن متخصصان زنان و زایمان آمریکا و دستورالعمل وزارت بهداشت در ایران شروع از ۲۱ سالگی را در نظر میگیرند، انجمن سرطان آمریکا در بازنگری تازه خود ۲۵ سالگی را پیشنهاد کرده و سازمان جهانی بهداشت برای برنامههای مبتنی بر تست HPV سن ۳۰ سالگی را مبنا قرار داده است. این تفاوتها به شیوع بیماری و امکانات هر کشور برمیگردد.
آنچه بیش از انتخاب یک عدد اهمیت دارد، تکرار منظم غربالگری است. زنانی که سیستم ایمنی ضعیفشده دارند یا پیشتر برای ضایعه درجه بالا درمان شدهاند، برنامه پیگیری جداگانهای دارند.
تفاوت پاپ اسمیر، تست HPV و انجام همزمان آن دو
در پاپ اسمیر سلولهای دهانه رحم زیر میکروسکوپ از نظر تغییر شکل بررسی میشوند. در تست HPV بهجای سلول، خود ویروس جستوجو میشود و مشخص میکند که آیا زمینه ایجاد این تغییرات وجود دارد یا نه. در روش همزمان یا co-testing هر دو آزمایش روی یک نمونه انجام میشوند.
راهنماهای جدید در سنین بالای ۳۰ سال تست HPV را روش اصلی میدانند، چون نتیجه منفی آن برای مدت طولانیتری اطمینان ایجاد میکند. در مراکزی که این تست در دسترس نیست، پاپ اسمیر بهتنهایی همچنان روشی پذیرفتهشده است.
فاصله بین آزمایشها بر اساس سن و روش غربالگری
جدول زیر الگوی رایج در راهنماهای بینالمللی را برای افراد با خطر متوسط نشان میدهد.
سن | روش غربالگری | فاصله معمول |
|---|---|---|
۲۱ تا ۲۹ سال | پاپ اسمیر بهتنهایی | هر ۳ سال |
۳۰ تا ۶۵ سال | تست HPV بهتنهایی | هر ۵ سال |
۳۰ تا ۶۵ سال | پاپ اسمیر همراه با تست HPV | هر ۵ سال |
۳۰ تا ۶۵ سال | پاپ اسمیر بهتنهایی | هر ۳ سال |
سازمان جهانی بهداشت برای برنامههای کشوری مبتنی بر تست HPV فاصله ۵ تا ۱۰ سال را قابل قبول میداند. تکرار زودتر از موعد سود چندانی ندارد و به بررسیهای اضافی میانجامد.
واکسن HPV و اینکه چرا جایگزین غربالگری نمیشود
واکسن HPV در برابر گونههایی از ویروس که بیشترین سهم را در ایجاد سرطان دهانه رحم دارند محافظت ایجاد میکند. بیشترین اثر آن پیش از شروع تماس جنسی است و سازمان جهانی بهداشت گروه هدف اصلی را دختران ۹ تا ۱۴ ساله میداند. واکسیناسیون جبرانی در بسیاری از کشورها تا حدود ۲۶ سالگی و پس از آن تا ۴۵ سالگی با تصمیم مشترک با پزشک انجام میشود. سود واکسن پس از ازدواج در نوشتهای جداگانه بررسی شده است.
واکسن HPV همه گونههای پرخطر ویروس را پوشش نمیدهد؛ به همین دلیل زنانی که واکسن دریافت کردهاند نیز باید برنامه غربالگری را مانند بقیه ادامه دهند.
نتیجه غیرطبیعی چه معنایی دارد و قدم بعدی چیست
مثبت شدن تست HPV یعنی ویروس در حال حاضر در بدن شما وجود دارد. این نتیجه نه به معنای سرطان است و نه به معنای وجود ضایعه پیشسرطانی، چون این عفونت میتواند سالها بیسروصدا باقی بماند.
ادامه مسیر امروز بر پایه سطح خطر تعیین میشود، نه تنها نام نتیجه آزمایش. در چارچوب اجماع ASCCP، ترکیب نتیجه فعلی، سابقه آزمایشهای قبلی و سن، احتمال وجود ضایعه درجه بالا را تخمین میزند و بر اساس آن یکی از سه مسیر انتخاب میشود: تکرار آزمایش در فاصله مشخص، انجام کولپوسکوپی، یا در موارد پرخطر اقدام درمانی. اگر همراه با نتیجه غیرطبیعی علائمی هم دارید، به تعویق انداختن بررسی کار درستی نیست.
چه زمانی غربالگری متوقف میشود و کدام علائم نباید منتظر بمانند
در بیشتر راهنماها غربالگری در حدود ۶۵ سالگی متوقف میشود، به شرط وجود سابقه غربالگری کافی و طبیعی در ده سال گذشته؛ بهطور معمول سه نتیجه طبیعی پیاپی پاپ اسمیر یا دو نتیجه طبیعی پیاپی تست HPV. کسانی که سابقه ضایعه درجه بالا داشتهاند، سالها تحت پیگیری میمانند.
پس از هیسترکتومی کامل به دلایل غیرسرطانی که در آن دهانه رحم هم برداشته شده و سابقه ضایعه درجه بالا وجود ندارد، ادامه غربالگری لازم نیست. اگر دهانه رحم باقی مانده باشد، برنامه ادامه پیدا میکند.
مستقل از نوبت بعدی غربالگری، خونریزی بین دو قاعدگی، خونریزی پس از نزدیکی، خونریزی پس از یائسگی، ترشح غیرمعمول و مداوم یا درد لگنی پایدار باید بررسی شود. این ارزیابیها را دکتر رقیه پورعلی، فلوشیپ سرطانهای زنان، در تهران انجام میدهد.
پرسش و پاسخ
پرسشهای متداول
غربالگری سرطان دهانه رحم را از چه سنی شروع کنم؟
بسته به راهنما، شروع از ۲۱ یا ۲۵ سالگی و در برنامههای مبتنی بر تست HPV گاهی از ۳۰ سالگی است. سن مناسب برای شما در معاینه تعیین میشود.
اگر واکسن HPV زدهام باز هم باید پاپ اسمیر بدهم؟
بله. واکسن خطر را کم میکند اما همه گونههای پرخطر را پوشش نمیدهد، بنابراین برنامه غربالگری بدون تغییر ادامه پیدا میکند.
آیا نتیجه مثبت HPV یعنی سرطان دارم؟
خیر. این نتیجه فقط نشاندهنده حضور ویروس است و در بیشتر افراد عفونت خودبهخود پاک میشود.
هر چند وقت یکبار باید غربالگری را تکرار کنم؟
با نتایج طبیعی، پاپ اسمیر هر ۳ سال و تست HPV یا روش همزمان هر ۵ سال تکرار میشود.
این صفحه را به اشتراک بگذارید